Borrelia burgdorferi s.l.

Borelioza z Lyme jest najczęściej diagnozowaną chorobą przenoszoną przez kleszcze w Europie. Liczba zgłaszanych przypadków boreliozy sukcesywnie rośnie – w Polsce wskaźniki zachorowalności niemal podwoiły się w ciągu 10 lat z 33,2 w 2013 roku do 67,1 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2023 roku. W Polsce borelioza występuje endemicznie, gdzie wyższe wskaźniki zachorowalności stwierdza się w północnych i wschodnich województwach (Podlaskie, Lubelskie, Warmińsko-Mazurskie) w porównaniu do średniej krajowej zachorowalności.

Borelioza z Lyme jest wieloukładową chorobą zakaźną obejmującą skórę, stawy, układ nerwowy, serce i narząd wzroku. Infekcja ma różnorodny przebieg, a objawy zależą m.in od postaci klinicznej oraz stadium choroby. Za wywoływanie boreliozy odpowiedzialne są bakterie – krętki Borrelia należące do kompleksu Borrelia burgdorferi sensu lato. Przynajmniej pięć gatunków w obrębie kompleksu – Borrelia afzelii, Borrelia burgdorferi sensu stricto, Borrelia garinii, Borrelia spielmanii oraz Borrelia bavariensis uważanych jest za patogenne dla człowieka. Choć każdy z wymienionych gatunków może wywołać dowolną postać boreliozy, niektóre z nich silniej predysponują do wystąpienia określonych manifestacji choroby. Dominujący w Europie gatunek – B. afzelii wywołuje najczęściej postać skórną objawiającą się m.in. zanikowym zapaleniem skóry. B. garinii szczególnie często przyczynia się do rozwoju neuroboreliozy, zaś B. burgdorferi s.s., dominujący gatunek w Ameryce Północnej, predysponuje do rozwoju stawowej postaci choroby. Inne gatunki, takie jak Borrelia lusitaniae czy Borrelia valaisiana, są wykrywane u pacjentów sporadycznie, a ich znaczenie kliniczne pozostaje nie do końca poznane. Za przenoszenie krętków Borrelia burgdorferi s.l. w Europie odpowiedzialne są kleszcze pospolite – osobniki dorosłe i nimfy.

Wyróżnia się 3 stadia boreliozy: wczesną zlokalizowaną, wczesną rozsianą oraz późną.

Stadium wczesne zlokalizowane (kilka dni lub tygodni po zakażeniu) najczęściej występuje pod postacią rumienia wędrującego (erythema migrans – 40-60% chorych). W tej fazie choroby mogą również wystąpić łagodne objawy ogóle (np. złe samopoczucie, bóle mięśni i stawów), lokalne powiększenie węzłów chłonnych, a rzadziej pseudochłoniak boreliozowy skóry (limfocytoma).
Stadium wczesne rozsiane może wystąpić po kilka tygodniach lub miesiącach po zakażeniu krętkami. W tym stadium infekcja rozprzestrzenia się na narządy, wywołując objawy głównie ze strony układu nerwowego (neuroborelioza) i układu ruchu (postać stawowa). Rzadziej może dojść do zajęcia serca (Lyme carditis), czy narządu wzroku. W niektórych przypadkach mogą wystąpić rumienie wędrujące mnogie.
Stadium późne występuje rzadko, po miesiącach lub latach trwania infekcji i może manifestować się zanikowym zapaleniem skóry, zapaleniem stawów lub zajęciem układu nerwowego o charakterze późnym lub przewlekłym.

Diagnostyka i leczenie boreliozy są dokonywane przez lekarzy zgodnie z Rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych.

UWAGA! Zgodnie z rekomendacjami Krajowej Izby Diagnostów Laboratoryjnych i Konsultanta Krajowego w dziedzinie chorób zakaźnych, badanie kleszcza usuniętego ze skóry pacjenta nie jest metodą diagnostyczną zakażeń odkleszczowych, w tym boreliozy z Lyme. Wynik negatywny badania kleszcza nie wyklucza możliwości zakażenia człowieka, a wynik pozytywny nie przesądza o zakażeniu człowieka. Badania kleszczy pod kątem patogenów ma charakter wyłącznie naukowy i służy monitoringowi oraz lepszemu poznaniu epidemiologii chorób odkleszczowych.

Źródła

Moniuszko-Malinowska, A. i wsp. (2024). Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące diagnostyki i leczenia boreliozy z Lyme. Przegląd Epidemiologiczny, 77(3), 261-278. https://doi.org/10.32394/pe.77.25
Czarkowski M. P. i Wielgosz U. (2024). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2023 roku. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Główny Inspektorat Sanitarny.
Grzeszczuk A. i Zajkowska A. J. (2018). Borelioza. PZWL, Warszawa, ISBN: 9788320055153
Czarkowski M. P, Cielebąk E, Kondej B. i Staszewska E. (2014). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2013 roku. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Główny Inspektorat Sanitarny.